Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki” pamięta o wieliczanach zamordowanych w Katyniu – spotkanie 30 kwietnia

9.04.2025 r. odbyły się obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej w Wieliczce w 85. rocznicę (1940-2024) Zbrodni Katyńskiej a 10.04. 2025 r.15 rocznica katastrofy smoleńskiej. Wieliczka pamięta!

9.04. (środa) 2025 r. w Wieliczce, w 85 rocznicę Zbrodni Katyńskiej (1940-2024) obchodzono święto państwowe Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej – wieliczanie oddali hołd 21 857 oficerom Wojska Polskiego zamordowanym wiosną 1940 r. przez NKWD strzałem w tył głowy. 14.11.2007 r. Sejm RP uchwalił na 13 kwietnia święto państwowe Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.

Na uroczystość zapraszali Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka, Stowarzyszenie “Klub Przyjaciół Wieliczki”, Starostwo Powiatowe w Wieliczce Liceum Ogólnokształcące im. J. Matejki w Wieliczce.

Zbrodni Katyńskiej na Polakach, oficerach WP, policjantach, osobach cywilnych dokonali radzieccy funkcjonariusze NKWD. Ofiarami zbrodni stali się polscy jeńcy wojenni osadzeni po 17.09.1939 r. w obozach w Kozielsku, Starobielsku, Ostaszkowie. Ci jeńcy po rozkazie Józefa Stalina z 5.03. 1940 r. zostali zastrzeleni strzałem w tył głowy i pochowani w zbiorowych mogiłach w Katyniu, Charkowie i Miednoje.13.04.1943 r. radio niemieckie nadało komunikat o odkryciu w lesie katyńskim koło Smoleńska masowych grobów polskich jeńców wojennych z obozu w Kozielsku. Pod kierunkiem międzynarodowej komisji Niemcy ekshumowali ponad 4200 ciał, z których zidentyfikowano blisko 2600. Los jeńców z pozostałych obozów był przez kolejnych blisko 50 lat nadal nieznany. Rosjanie nie przyznawali się do tej zbrodni i obwiniali nią niemiecko-faszystowskich okupantów. Na początku lat 90.tych XX wieku ustalono, że jeńcy z obozu w Starobielsku zostali zamordowani w podziemiach budynku NKWD w Charkowie i pochowani na przedmieściach w Piatichatkach, w lesie w dołach śmierci. Jeńcy obozu w Ostaszkowie byli dowożeniu partiami po 100-200 osób do Tweru (w czasach ZSRR nosił nazwę Kalinin), gdzie w kazamatach NKWD byli zabijani, a następnie nocą przewożeni do lasu w Miednoje, tam ich ciała wrzucano do dołów śmierci. Spoczywa tam ponad 6400 ofiar. 13.04.1990 r. władze ZSRR oficjalnie przyznały się do dokonania Zbrodni Katyńskiej wiosną 1940 r. W 2000 r. staraniem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zostały otwarte w Katyniu, Charkowie i Miednoje Polskie Cmentarz Wojenne.

W Wieliczce w 1999 r. na Domu Pogrzebowym odsłonięto tablicę o treści: „PAMIĘCI PATRIOTÓW ZIEMI WIELICKIEJ POMORDOWANYCH NA WSCHODZIE W KATYNIU I ŁAGRACH SOWIECKICH W LATACH 1939-1956 WIELICZKA 1999.” Poniżej tablicy w chodniku wykonano wnękę, w której umieszczono urnę z ziemią z Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. Przykryto ją szybą z napisem: “KATYŃ – 1940”. Od 12.04. 2002 r., od akademii w Zespole Szkół Zawodowych w Wieliczce, z udziałem Zofii Peszko, prezes Stowarzyszenia Rodzin Katyńskich Polski Południowej, potem przez wiele lat z prezesem Zbigniewem Siekańskim, wielickich rodzin katyńskich i żołnierzy z Koła Wieliczka ŚŻZAK co roku w kwietniu w szkołach LO, ZSZ (od 2014 r. w PCKZiU), Gmnazjum nr 1 w Wieliczce a dziś Szkole Podstawowej nr 1 organizowałam jako prezes Stowarzyszenia „Klub Przyjaciół Wieliczki” akademie, po których przed ww. tablicą na Domu Przedpogrzebowym składano kwiaty i znicze.Do udziału w uroczystości został zaproszony Jacek Wawszczak, obecny prezes Stowarzyszenia Rodzin Ofiar Katynia Polski Południowej w Krakowie.

Uroczystość rozpoczęła się o godz.12.00-tej akademią w Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Matejki w Wieliczce. Zebranych przywitała Monika Szypuła, dyrektor szkoły. Wprowadzono sztandar szkoły i wspólnie zaśpiewano hymn Polski „Jeszcze Polska nie zginęła…”. Uczniowie klasy III d pod kierunkiem wychowawcy Piotra Kowalika przedstawili program artystyczny „Tylko guziki nieugięte…” z wykorzystaniem fragmentów filmu Andrzeja Wajdy pt. „KATYŃ” . Oprawę plastyczna akademii przygotował nauczyciel Dominik Grunwald. Publiczność występ nagrodziła gromkimi brawami. Po akademii Monika Szypuła podziękowała nauczycielom i uczniom za przygotowanie i przedstawienie programu artystycznego. Głos zabrali: Rafał Ślęczka, burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka i Jadwiga duda, prezes „Klubu Przyjaciół Wieliczki”(KPW). W akademii uczestniczyli: v-ce starosta Powiatu wielickiego, Ewa Ptasznik, delegacja Gminy Wieliczka: burmistrz Rafał Ślęczka, Aneta Tracz, dyrektor Wydziału Promocji, Rozwoju i Komunikacji Społecznej, komendant Straży Miejskiej Kazimierz Hankus, wicedyrektor Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka Barbara Konwerska, delegacja KPW: Jadwiga Duda, Halina Pracuch, Tadeusz Ziobro, delegacja Osiedla H. Sienkiewicza-A. Asnyka-W. Pola: Maria Nawrot, Dorota Stec-Fus, Dariusz Tańcula, nauczyciel historii z delegacją uczniów z prywatnego LO Ojców Franciszkanów w Wieliczce, dr Jakub Pieczara nauczyciel historii z delegacją uczniów Szkoły Podstawowej nr 1 w Wieliczce. Po akademii udano się na wielicki cmentarz przed tablicę na Domu Przedpogrzebowym, która upamiętnia ofiary Katynia im łagrów sowieckich z lat 1939-1956. Tu uroczystość prowadziła Jadwiga Duda. Zebrani zaśpiewali hymn państwowy, odmówili modlitwy za ofiary zbrodni katyńskiej: „Ojcze Nasz.. Zdrowaś Mario.. .Wieczne odpoczywanie…’. Następnie kolejno delegacje składały kwiaty u podnóża tablicy: Rafał Ślęczka, poseł na Sejm Urszula Rusecka i Piotr Siemczonek, pracownik biura poselskiego, Henryk Ptak, starosta wielicki, Ewa Ptasznik, Rafał Dyrcz, naczelnik Instytutu Pamięci Narodowej w Wieliczce, delegacja Rady Seniorów: przewodnicząca Hanna Kozioł, zastępca przewodniczącej Piotr Marzec, delegacja Klubu Przyjaciół Wieliczki: Jadwiga Duda, Marta Borowiec, Stanisława Cygankiewicz, Halina i Marian Dyląg, Elżbieta Kawecka-Cebula, Jan Matzke, delegacje szkół. Wykonano wspólne zdjęcie uczestników uroczystości po czym udano się do kwatery 34 „Dębów Pamięci”. Jadwiga Duda odczytała z tablicy: “PAMIĘCI PATRIOTÓW ZIEMI WIELICKIEJ ZAMORODOWNYCH STRZAŁEM W TYŁ GŁOWY PRZEZ NKWD W 1940 R. W ZSRR:

W KATYNIU: POR. JAN CZARNIK, POR. ANTONI DAŃDA, KPT. MIECZYSŁAW DZIEWOŃSKI, POR. JAN FITZKE, KPT. TADEUSZ GOŁĄB, POR. KAROL JUSZKIEWICZ, POR. ANTONI KLIMCZYK, POR. JULIAN LICHOŃ, POR. JÓZEF MAJERAN, KPT. STEFAN MISTAT, MJR. MICHAŁ ŚCIGALSKI, KPT. MARIAN HENRYK SOLEWSKI, KPT. HENRYK STACHURSKI, POR. WITOLD TOMASZEWSKI, KPT. ZYGMUNT ZBROJA.

W CHARKOWIE: POR. WIKTOR BOJARSKI, PŁK. STANISŁAW JAMKA, MJR. LEOPOLD KORACZAK, MJR. WŁADYSŁAW KOTULA, PPŁK. ANDRZEJ KUCZEK, PPŁK. JÓZEF LIDWIN, MJR. MICHAŁ IGNACY ŁUKOMSKI, POR. MICHAŁ NIESŁUCHOWSKI, MJR. ZYGMUNT PALUCH, POR. JÓZEF PIECHÓWKA, KPT. IGNACY SZABLOWSKI, POR. WŁADYSŁAW WÓJTOWICZ.

W TWERZE: POR. ANDRZEJ BARAN, ASP. JÓZEF CIUPKA, ASP. JAN GABRYEL, ASP. JÓZEF KLISIEWICZ, ASP. JÓZEF KUTRZEBA, MJR> EDWARD OKULSKI.

NA UKRAINIE: F.P.P. FELIKS WILK.

MIEJSCE ŚMIERCI NIEZNANE:

PPŁK. ANDRZEJ KUCZEK

URZĄD MIASTA I GMINY WIELICZKA,

STOWARZYSZENIE „KLUB PRZYJACIÓŁ WIELICZKI”, WIELICZKA, 2012, 2021 R..

W intencji zamordowanych w 1940 r. oficerów WP z Wieliczki i okolic odmówiono modlitwy: “Ojcze Nasz…Zdrowaś Mario…Wieczne odpoczywanie”.

Jadwiga Duda poinformowała, że: 11.11.2008 r. przy wielickich Plantach posadzono „Dąb Pamięci” upamietniajacy wszystkie ofiary Katynia. W 2009 r. Wieliczka staraniem Stowarzyszenia „Klub Przyjaciół Wieliczki” Wieliczka włączyła się do ogólnopolskiej akcji „KATYŃ…OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA” pod patronatem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, której celem było upamiętnienie ofiar Zbrodni Katyńskiej przez posadzenie „Dębów Pamięci”. Zebrane informacje o ofiarach tej zbrodni były prezntowane na spotkaniach z cyklu “Wieliczka-Wieliczanie” nr: 33 w 2000 r., 148 w 2010 r. i 209 w 2015 r a relacje z nich zostały opublikowane przez Jadwigę Dudę w zeszytach nr: 93, 154 “Biblioteczki Wielickiej”. Ich wykaz na 2019 r. znajduje sie książce Pawła Figlewicza “SWIETO WOLNOŚCI. Dzieje Wieliczki w okresie samorządowym 1990-2018”

Na cmentarzu w Wieliczce utworzono kwaterę “Dębów Pamięci”, w której posadzono 34 dęby upamiętniając oficerów WP ofiary Zbrodni Katyńskiej z Wieliczki i jej okolic. Były one sadzone: 11.11.2009 r. – 11 dębów; 3.05.2010 r. – 13, 13.04.2011 r.- 4 i 12.04. 2017 r. – 6 dębów. W 2012 r. przy dębach odsłonięto tablicę, na której znalazły się imiona i nazwiska 28 upamiętnionych ofiar. Akcje finansował Urząd Miasta i Gminy Wieliczka. W 2021 r. Urzad Miasta i Gminy Wieliczka sfinansował wykonanie nowej (pierwsza była odsłonięta w 2012 r.) tablicy zbiorczej z iminonami i nazwiskami zamordowanycha i nowych tabliczek przy kazdym z 34 “Dębów Pamięci.”

Delegacja “Klubu Przyjaciół Wieliczki”: Stanisława Cygankiewicz, Jadwiga Duda, Jan Matzke pod tablicą złożyła kwiaty i znicz. Głos zabrał Rafał Dyrcz z IPN w Wieliczce. Wykonano wspólne zdjęcie. Przy kazdym z 34 dębów przed tabliczaka upamiętniająca zamordowanego w Katyniu palił sie znicz. O porządek w kwaterze “Dębów Pamieci” zadbał Antoni Sowa, dyretor Zarządu Cmentarza Komunalnego w Wieliczce, a znicze ufundował Urząd Miasta i Gminy Wieliczka.

10.04. (czwartek) 2025 r. w 15-tą rocznicę katastrofy smoleńskiej o godz.8.00-ej w Wieliczce w kościele pw. św. Klemensa została odprawiona Msza św. za Ojczyznę, za pomordowanych oficerów WP w 1940 r. w Katyniu i ofiary katastrofy smoleńskiej z 10.04.2010 r. W 2010 r. obchodziliśmy 70. rocznicę Zbrodni Katyńskiej. Na uroczystość w Katyniu 10 kwietnia samolotem T-154 udała się delegacja rządowa z Warszawy. O godz. 8.41 samolot uległ katastrofie. Zginęło 96 Polaków w tym Prezydent RP Lech Kaczyński z żoną Marią, Janusz Kurtyka, prezes IPN, mieszkaniec Gminy Wieliczka. Na pamiątkę tej tragedii w Wieliczce na Plantach przy pomniku Odrodzenia Polski stanął drewniany krzyż z napisem KATYŃ upamiętniający ofiary katastrofy. Pod tym krzyżem co roku składane są wiązanki kwiatów i znicze. Tego roku przed tym krzyżem kwiaty złożyli: Urszula Rusecka i Piotr Siemczonek, Rafał Ślęczka, Michał Roehlich v-ce burmistrz, Roman Wcisło, Tadeusz Luranic, Beata Chorobik, Kazimierz Windak, Jacek Wawszczak, delegacja KPW: Jadwiga Duda, Elżbieta Kawecka-Cebula, Marian Sipióra, delegacja Szkoły Podstawowej nr 2 w Wieliczce. Uroczystość prowadzili: Marcin Idzi, sekretarz Gminy Wieliczka i Aneta Tracz. Następnie udano się pod gmach Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (Pałac Konopków) przy Placu im. M. Skulimowskiego i złożono kwiaty, znicze przed tablicą upamiętniająca Janusza Kurtykę (1960-2010), prezesa IPN. Pomodlono się w jego intencji.

11.04. (piątek) 2025 r. odbyły się uroczystości w Krakowie. O godz.12.00-tej w kościele garnizonowym pw. św. Agnieszki przy ul J. Dietla została odprawiona Msza św. za ofiary zbrodni katyńskiej i katastrofy smoleńskiej. Następnie na Palcu im. gen. Adama Studzińskiego odbyła się uroczystość przed Krzyżem Katyńskim. Przemawiali: dr hab. Filip Musiał, dyrektor Oddziału Krakowskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Izabella Sariusz-Skąpska, prezes zarządu Federacji Rodzin Katyńskich. Żołnierze oddali salwę honorowa na cześć zamordowanych. Następnie delegacje przed krzyżem składały kwiaty i znicze. Delegacja Klubu Przyjaciół Wieliczki: Jadwiga Duda, prezes zarządu, i Ewa Nowosielska złożyły znicz z herbem Wieliczki.

13.04. (niedziela)b.r. Jadwiga Duda uczestniczyła w uroczystości w Warszawie. O godz. 10.00-tej brała udział w Mszy św. w intencji Ofiar zbrodni katyńskiej i ich Rodzin odprawionej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego przy ul. Długiej 11/13 pod przewodnictwem ks. Wiesława Lechowicza. Następnie o godz. 12.00 – tej uroczystość Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej z udziałem władz państwowych odbywała sięw Muzeum Katyńskim przy ul. Jana Jeziorańskiego 4 w Cytadeli Warszawskiej. Były przemówienia; premiera Rrządu RP Donalda Tuska, Izabelli Sariusz-Skąpskiej, wspólna modlitwa, Apel Pamięci, ceremonia składania wieńców w Epitafium Katyńskim, kuratorskie oprowadzanie po nowej wystawie czasowej Świadectwa zbrodni oraz projekcja filmu Portret Ojca. W Epitafium Katyńskim złożyłam znicz z herbem Wieliczki. Dziękuję Karolinie Wesołowskiej z Muzeum Katyńskiego za zaproszenie na uroczystość.

Opracowała Jadwiga Duda